Lurralde burujabetza gatazkak Europan: praktika onak eta ebazpen-proposamenak

Eusko Ikaskuntzak 1931ko maiatzean ezarri zuen euskal autogobernuaren lehen mugarria. "Euskal Estatuaren Estatutu Orokorra" eskaini zion euskal gizarteari, Lizarrako Estatutua izenez ezaguna. Gaur, mendeurrenaren ondoren, ikusmolde eguneratua eskainiz, erabaki-ahalmena sendotzeari eta berau garatzeari helduko dio elkarlanean oinarritutako gobernantzatik abiatuta.

Ebazpen-jardunbide egokietan eta irizpide akademiko sendo eta kontrastatuetan oinarrituta, gure helburua lurralde burujabetza gatazkak Europan konpontzeko protokolo bat gauzatzea da. Nazioarteko, Europako eta estatuko erakundeek onar dezaketen balizko "argitasun tresna edo araua".

Lankidetza-metodologia aplikatuko da, nazioarteko, estatuko eta euskal-kataluniar esparruko adituen parte-hartzearekin. Eztabaida kolektibo horren emaitza azaroaren 11-12 eta 13an egingo diren nazioarteko jardunaldietan aurkeztuko da.

Eremu tematikoak
Egituraketa sozio-politikoa
Kategoria
Hausnarketa
Egoera
Indarrean
Denboraldia
2020-01-01-2021-12-31

 

JUSTIFIKAZIOA

Azken bi mendeetan, estatuetako konstituzioek eta estatuaz gaindiko beste tresna juridiko batzuek gero eta eskubide eta askatasun gehiago bildu dituzte beren baitan, eta, horrela, zuzenbide demokratikoko estatuak eta nazioarteko ordendua herritarren eskaeretara eta beharretara egokitzeko gaitasuna erakutsi dute. Hala ere, defizit nabaria dago estaturik gabeko nazioen edo subjektu politikoen borondate kolektiboa demokratikoki kudeatzeari dagokionez, beren burua demos/demoi bereizi gisa aurkezten baitute eta demokratikoki erabakitzeko gaitasun propioa aldarrikatzen baitute. Europak iraganean era horretako hainbat gatazka ezagutu ditu, eta horietako batzuk konpondu egin dira; beste batzuk, ordea, aktibo jarraitzen dute. Ordendu juridikoek gatazka horiek kudeatzeko duten joerak muga bikoitza planteatzen du, eta muga hori gainditu egin beharko litzateke.

Alde batetik, gatazka horiek estatuen "barne-arazotzat" hartzen dira, eta, beraz, gatazka horien kudeaketa egokia bakoitzaren kultura demokratiko partikularraren mende dago. Hala, Europako erakundeek joera dute irizpide demokratiko unibertsalen arabera tratatu beharko liratekeen gaietan ez sartzeko. Beraz, ekimen honen lehen helburua da, hain zuzen ere, gatazka horiek ez direla estatuen barne-arazoak, "Europako gaiak" baizik, eta, beraz, Europako erakundeek prozedura arrazionalak arautu ditzaketela eta arautu behar dituztela gatazka horien kudeaketa demokratikorako. Hau da, subiranotasunaren lurralde gatazkak ez dira barne auzi bat. Giza eskubideekin gertatu zen estimazio aldaketa bera esperimentatu behar dute, adibidez.

Bestalde, estatuen baitan subiranotasunaren inguruan dauden gatazka horiek eta autodeterminazio eskaerak Europako proiektuarentzat arrisku gisa aurkezten dituzte zenbaitetan. Kasu honetan, hemen planteatzen dugun proiektuak kontrakoa erakutsi nahi du: hasteko, uste dugu litekeena dela 50 unitatez osatutako Europa bat 6 edo 8 herrialde nagusi dituen Batasuna baino dinamika federalizatzaileago batek gidatuta egotea. Azpimarratu behar da ezen, estatu kide batzuen gobernuek edo alderdi nagusiek EBtik irtetea defendatzen duten bitartean (Italia, Hungaria) edo jada irten diren bitartean (Erresuma Batua), autodeterminazio-eskubidea gauzatu nahi duten estaturik gabeko nazioek Batasuna mantendu eta indartu nahi dutela (Eskozia, Katalunia, Euskal Herria …). Oso litekeena da barne-zabalkuntza batek Batasunaren integrazio eta sendotasun handiagoa ekartzea, eta, nolanahi ere, esparru arautzaile edo esku-hartze bat – Jardunbide egokien protokoloa – egoteak ez du berez gatazkarik sortzen — ez eta kutsatze-ondoriorik ere —, eta, nolanahi ere, haren kudeaketa bidezkoa eta demokratikoa ahalbidetzen du.

Nolanahi ere, oinarrizko ideia hauek oinarri hartuta ekin nahi zaio gaiari:

  • Giza eskubideen errespetu zorrotza dugu abiapuntu, ezinbestekoa baita lurralde-gatazkak konpontzearen aldeko testuinguru demokratikoa izateko, sistema demokratiko aurreratuenen garapen-mailarekin bat etorriz.
  • Oinarri demokratikoen gaineko Europako integrazio-prozesua areagotzea bilatzen dugu.
  • Ekimen honek gatazken kudeaketa justu eta demokratikoan eta gure gizarteen garapen orekatuan laguntzen duela uste dugu.
  • Uste dugu ekimen honek egonkortasun sozioekonomikoari eta giza garapen iraunkorrari ere laguntzen diela, bizikidetza justu eta oparoa arriskuan jar dezaketen baliabideak eta energiak desbideratzen dituzten zalantzak eta eztabaidak ezabatzen baititu.

HELBURUAK ETA ARDATZ TEMATIKOAK

Ekimen honekin honako helburu hauek planteatzen dira:

  • Europako estatuetako burujabetza-gatazken konponbide demokratikoari buruzko eztabaida publikoa bultzatzea.
  • Gaiari buruzko hausnarketa akademikoa sustatzea eta elkar ezagutzea eta sinergiak indartzea, bereziki nazioarteko adituen artean.
  • Akademiatik eta lankidetzan, lurralde-gatazka aktiboak konpontzeko ekarpen bat egitea, nazioarteko, Europako eta hainbat estatutako agenda politikoan eragina lortuz.

Ekimenaren helburu nagusia honako hau da:

  • Europako estatuen barruan burujabetzaren inguruko lurralde-gatazkak demokratikoki konpontzeko protokolo-proposamena egitea.

Protokolo bat egin beharko litzateke, nazioarteko, Europako eta/edo estatuko erakundeek, hala badagokio, har edo onar lezaketen "argitasun tresna edo arau" bat.

Besteak beste, hauek lirateke gaikako lan-ardatz nagusiak:

  • Ardatz politologikoa. Burujabetzari buruzko gatazkak konpontzeko formulak. Printzipio eta balio demokratikoak. Jardunbide egokiak zuzeneko demokrazian. Erreferenduma eta argitasun baldintzak.
  • Ardatz juridikoa. Burujabetzari buruzko gatazkak konpontzeari buruzko Estatuko, Europako eta nazioarteko legeria. Zuzenbide konparatua.
  • Gatazken prebentziorako ardatza. Kudeaketarako eta lurralde-gatazketarako protokolo baten garrantzia. Barneko eta nazioarteko egonkortasunerako ekarpena. Jardunbide egokien adibideak.
  • Europar ereduzko ardatza. Lurralde-gatazken konponbide demokratikoak burujabetzaren gainean duen eragina Europaren erakunde- eta lurralde-bilakaeran. Agertoki berriak.

METODOLOGIA

2019an egindako prestakuntza-lanen ondoren, ekimena 2020an garatuko da, azaroan egingo diren nazioarteko jardunaldiak antolatzeko.

Estatuen baitan burujabetzaren inguruan dauden lurralde gatazkak konpontzeko protokolo baterako oinarriak modu kooperatiboan landuko dira.

Helburu horrekin, Katalunian eta Euskal Herrian dagoeneko osatuta dauden lantaldeek metodologia ireki bat adostu dute, kanpoko adituen ekarpenak – horretarako prestatutako galdetegi baten bidez – eta barnekoak uztartuko dituena, elkarrekin lan egiteko hiru mintegirekin. Mintegi horiek, prozesuan zehar kontraste-mekanismo desberdinekin osatuta, azaroko jardunaldietara adostutako oinarri-dokumentu batekin iristea ahalbidetuko digute.

Jardunaldiak/kongresuak protokoloaren proposamena (arau juridikoaren proiektua) aurkezteko zerbitzura jarriko dira, eta erreferentziazko ekarpenak parte hartzeko saioekin osatuko dira, eragile sozial eta politikoekin.

PROIEKTUAREN FASEAK

2020

  • URTARRILA: galdetegia prestatzea.
  • OTSAILA-MARTXOA: galdetegia bidaltzea eta adituak lankidetza-prozesura erakartzea.
  • APIRILA: galdetegia jasotzea.
  • MAIATZA-EKAINA: protokoloaren lehen zirriborroa idaztea eta kontrasteak.
  • UZTAILAK 20: 1. Mintegia (Bilbo) eta protokoloaren bigarren zirriborroa idaztea.
  • UZTAILAK 20: Mahai-ingurua: Europa, etorkizun federala edo konfederala?
  • URRIAK 7: Mintegia (Bartzelona).
  • URRIA-AZAROA: protokoloaren behin betiko bertsioa.
  • AZAROA (11-12-13): nazioarteko jardunaldiak.

2021

  • Zabaltzea, sakontzea eta Europako erakundeekiko harremanak.

EKINTZAK

ANTOLAKUNTZAKO LANKIDETZA

Ekimenaren garrantzia kontuan hartuta, ezinbestekotzat jotzen da proiektuaren kaudimena, bideragarritasuna, inpaktua eta independentzia bermatuko dituen gobernantza-eredu bat diseinatzea. Bere izaera dela eta – gizarte zibil independentearen antolaketa –, erakunde sustatzaileak Eusko Ikaskuntza eta Institut d 'Estudis Catalans izango dira. Berehalako maila batean, ekimenari babesa ematen dioten erakunde gisa, EHUko eta Deustuko Unibertsitateko ikerketa-taldeak ditugu, baita Bartzelonako Unibertsitateko, Bartzelonako Autonomia Erkidegoko eta Pompeu Fabrako ikertzaileak/irakasleak ere. Euskal Herriko eta Kataluniako beste unibertsitateen inplikazioa kudeatzen ari gara. Erakundeen arteko lankidetzaren esparruan, Eusko Jaurlaritzaren mendeko Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundearen (IVAP) eta Kataluniako Generalitatearen mendeko Institut d'Estudis de l’Autogovern erakundearen laguntza dugu. Harreman oso itxaropentsuak hasi ditugu hainbat erakunde eta fundaziorekin, proiektuari babes eta ikuspegi desberdinak gehituz.

 

PROIEKTU KUDEATZAILEA:

Beatriz AKIZU AIZPIRI