Euskararen Etorkizuneko Eszenarioak Elkarrekin Eraikitzen

Egun, euskalgintzaren eta euskararen biziberritzearen jardunean krisi aktiboa dei genezakeenaren unea bizitzen ari gara. Eragileen artean berritu beharraren ikuspegia eta diskurtsoa zabaltzen ari da indarrez, ziklo bat amaitu eta beste ziklo berriari ekitearen beharraz hitz egiten da. Norabide horretan, iniziatiba ugari agertzen ari da, eragileen ekimenetan, gizarte erakundeetan, maila instituzionalean edota, neurri batean, arlo politikoan.

Testuinguru horretan kokatzen da Euskararen Etorkizuneko Eszenarioak Elkarrekin Eraikitzen (e5) goiburuaren/proiektuaren inguruan egituratutako Eusko Ikaskuntzaren XVIII. Kongresuaren Euskararen Atala.

Gure hizkuntza komunitatearen etorkizuneko eszenario horiei forma emateko prozesu bat proposatzen dizuegu.

Eremu tematikoak
Euskararen etorkizuna
Kategoria
Hausnarketa
Egoera
Indarrean
Denboraldia
2016-01-01-2018-12-31

 

Sarrera

Euskalgintzaren garai berri honetan agertu diren erronkentzako erantzun eta irtenbide berriak asmatu behar ditugu. Diziplina arteko elkarlana funtsezkoa dela ikusi dugu hizkuntzen biziberritzean. Edozein delarik hautatzen dugun bidea, orain arte euskararen alde egindako lan-eskergari jarraipena eman behar zaio, ekintzailetza berpiztuz eta euskal komunitatea trinkotuz.

helburuak

e5 egitasmoa  Eusko Ikaskuntzaren Mendeurrena eta XVIII. Kongresuaren baitan txertatzen den egitasmoa da.

Bere helburu nagusia Datozen hamarkadetarako euskalgintzaren aro berria konfiguratzen laguntzea da. 

Horretarako, hiru azpi-helburu landuko dira: 

  • Gizarte-eraldaketarako praxia bultzatzen lagunduko duen marko interpretatibo berria lantzea, euskaraz garatu nahi duen euskal komunitatearen kapitalen analisietan oinarritua.
  • Komunitatearen kapital horietan oinarrituta, etorkizunerako amestutako eszenarioen konstelazioa irudikatzea.
  • Desiratutako Eszenarioen Konstelazio horretara iristeko bide-orriaren arkitektura lantzea, ezagutza eta praktika mailako ekarpen anitzak jasoz.

Abiapuntuzko indar-ideia nagusiak

Hizkuntza normalkuntza gisa izendatu izan den prozesua, eraldaketa prozesua da, gizarte aldaketarekin lotzen den komunitatearen praxi soziala. Praxi hori, aldakorra den gizartearen botere eta elkarrekintzazko egituretan eta espazioetan gorpuzten eta gauzatzen da, eta, aldi berean, gizarte-egituretan berrikuntzak eta aldaketak eragiten dituen praxia ere ba da. Hori horrela ulertuta, e5 Proiektua ondoko indar-ideia nagusi hauetan oinarritzen da:

  • Konplexutasuna. Egungo gizartea errealitate sistemikoa eta konplexua da.
  • Polizentrismoa. Gizarte indarrak anitzak dira, polizentrikoak.
  • Sinkronizazioa. Konplexutasunean, bateratasun uniformeak baino, heterogeneidadeen sinkronizazioak har dezake balioa.
  • Komunitatea. Fokua ez da euskararen egoeran jartzen, euskaraz garatu nahi duen komunitatean baizik. Bere egungo baliabide eta etorkizuneko proiekzioetan. 

Eredu metodologikoa

Arakatze apreziatiboaren ikuspegian oinarritutako eraldaketa-hausnarketa.

Sistemaren muin positiboan zentratzen den arakatze eta eraikitze prozesu kolaboratzailea, dauden indarrak apreziatuz eta balioan jarriz.

  1. JABETU (baloratu): Komunitatearen Kapitalen Analisia
    Kapitala: “baliabide gehiago ekoizteko gai den beste edozein baliabide mota” (Flora et al., 2014).
    Aktiboak identifikatzea eta proiektatzea, indar eta aukera gisa.
  2. AMETS EGIN (imaginatu): Etorkizuneko Eszenario Partehartzaileak
    Amestutako etorkizunaren irudikatze kualitatiboa.
    Eszenarioen konstelazioa.
  3. DISEINATU (modelatu): Arkitektura estrategikoa
    Eszenarioen Konstelaziora norabidetzea.
  4. ERAIKI (hedatu)

Kontzeptuen definizioa

  • Komunitatea. Kontzeptu konplexu eta multidimensionala. Garapen komunitarioaren ikuspuntu batetik (Eito eta Gomez, 2013; Hillery, 1955; Marchione, 2004), komunitatea giza-talde bat da, espazio/lurraldea, ezaugarri kolektiboak, harremanak eta interakzio pautak partekatzen dituena, eta bere garapenerako hainbat baliabide eta bere baitatik sortzen diren hainbat nahikunde eta demanda partekatuak ere badituena.
  • Euskal Komunitatea. Bere gizarte garapenerako eta sozializaziorako perspektiban, eta hizkuntza aniztasunaren testuinguruan, lurraldeko hizkuntzarekiko (euskararekiko) identifikazioa, sentimenduak, eta jarrera eta portaera aktibo eta positibo komunak partekatzen dituen komunitatea (Hernandez, 2008; Kasares, 2012, 2015; Tejerina, 1992).
  • Komunitatearen Kapitala. Komunitateak bere garapenean etorkizuneko helburuak erdiesteko sortu edota eskura dituen aktiboen (baliabideen) multzoa da.
  • Aktiboak. Emaitza berriak sortze aldera gara-indarra eduki dezaketen baliabideak dira. Aktibo horiek ahalbide berriak agerrarazteko baliatzen direnean, kapital bihurtzen dira. Kapitalen aktiboak izan daitezke ukigarriak (eraikinak, diru baliabideak, argitalpenak...) edo ez-ukigarriak (sare sozialak, lidergo ahalmenak, eragin politikoa...). Aktibo horiek areagotu edo agortu daitezke. Esate baterako, giza-kapitalaren alorrean pertsonen hizkuntza-lidergoak indartzeko inbertsioa egiteak ekar dezake gero pertsona horien gaitasunak eta ahalmenak areagotzea (giza-kapitala), pertsona horiek gizarte sare berriak sustatzea (gizarte kapitala), edo jardun politikoan eragitea eta hizkuntza politikak bultzatzea (kapital politikoa). Aitzitik, aktiboak agortzen direnean, ez dituzte baliabide edota ahalbide berriak sortarazten.

Erreferentziazko Komunitate-kapitalen eredua

Proiektu honetan kapitalen analisirako proposatzen den erreferentziazko eredua, Emery, Fey eta Cornelia (2006) egileek komunitatearen aldaketa positiborako landutako Community Capitals Framework ereduaren egokitzapena da. Ondoko irudian agertzen dena.

  • Giza kapitalak jendearen abileziak eta gaitasunak hartzen ditu bere baitan, baita gure ezagutzak eta oparotasuna areagotzeko kanpoko baliabideak eta jakinduria-esparru ezberdinak lortzeko abilezia ere. (Atxikimendua, Hiztunak, Gaitasuna, Ezagutza, Lidergoak…).
  • Kapital sozialak jendearen eta erakundeareen arteko elkarrekintzak aztertzen ditu, “gauzak eginarazten dituen itsasgarri soziala” da. (Erakundetzea, Nahikundea, Saretzea, Ekintzailetza, Zeharlerrokotasuna…).
  • (Azpi)egitura kapitalak komunitatea sostengatzen duten egituren, tresna eta baliabideekin du zerikusia. Azpiegitura kapitala sarri askotan komunitatearen garapenerako saiakeren ondorioa da. (Lurralde antolaketa, Hedabideak, Hezkuntza…).
  • Kapital ekonomikoari dagokionez, eskuragarri dauden baliabide ekonomikoak komunitatearen garapenean inbertitzea eta komunitatearen beharretarako ez dauden baliabide ekonomikoak lortzea litzateke. (Euskararen BPG ekonomian).
  • Kapital politikoak komunitateak boterea bereganatzeko edo bertan eragiteko gaitasuna adierazten du, “agendan eragin eta inposatzeko boterea”. (Lege-babesa, Erakundetzea, Ideologia-diskurtsoa…).
  • Kapital kulturalak jendeak “mundua ezagutzeko” moduan garatu dituen baliabideak.  Talde horren barnean sustraitutako ohiturak, ikuspegiak, baloreak, ondarea, produkzioak. (Sinbolikoa, Nortasuna, Arnasguneak, Balioak, Ondarea, Ekimenak).​

Kronograma

Proiektua, 2018ko urrian eta azaroan burutu den Eusko Ikaskuntzaren Mendeurren eta XVIII. Kongresuari begira egituratu da, 2017 eta 2018 zehar egindako hiru Mintegiren bidez.

GAUZATUTAKO EKIMENAK

e5 proiektuaren 1. Mintegia (2017.06.02)

Zeintzuk dira euskaraz garatu nahi duen komunitateak Komunitate-kapital bakoitzean egun dituen aktibo nagusiak?

Lehen Mintegia 2017ko ekainaren 2an egin genuen Gasteizen (Jabetu: baloratu). Bertan proiektua azaltzearekin batera, proposatutako eredua balidatzeko eta ekarpenak jasotzeko Kontraste-elkarrizketak gauzatu ziren, eta Komunitatearen Kapitalen Mapa lantzeko lehen Tailer Apreziatiboa ere bideratu zen. 

Euskal Herriko bazter guztietatik etorritako agintari, erakundeetako ordezkari, diziplina anitzeko eragile eta pertsonak bildu ziren lehen mintegian. 

2017.06.02 e5 egitasmoaren aurkezpen mintegia

Komunitatearen Kapitalen Mapa osatzeko Delphia (2017.11-12)

Mintegiaren ondoren, eta bertan egindako lehen talde-hausnarketari segida emanez, mintegian parte hartu edota interesa adierazi zuten pertsonei aditu gisako ekarpen pertsonala eskatu zitzaien Delphi moduko galdetegi baten bidez, honako helburuekin: Komunitatearen Kapitalen Mapeoari buruz Mintegian jasotakoa sakontzeko, eta, proiektuaren 2. Mintegiari begira oinarri-materialak prestatzeko. 

Halaber, Komunitatearen Kapitalen Mapa osatuko duten zenbait eredu jaso nahi izan ditugu Euskonews aldizkariko 725. zenbakian.

2017ko ekainaren 2ko lehen mintegiaren eta ondoren luzatu zen delphiaren emaitzei esker osatu zen Euskaraz Garatu Nahi Duen Komunitatearen Egungo Aktiboen Mapa

e5 proiektuaren 2. Mintegia (2018.02.23)​

Zure ikuspegi eta ametsaren arabera, zeintzuk/nolakoak/zenbatekoak dira euskaraz garatu nahi duen komunitateak mahai honetako komunitate-kapitalean 2040. urtean eduki behar dituen aktibo nagusiak?

Bigarren mintegia (Amets egin: imaginatu) 2018ko otsailaren 23an egin zen Gasteizen. Mintegi horretan, Egungo Aktiboen Maparen emaitzak azaldu eta Etorkizuneko Eszenarioen konstelazioak landu ziren sorkuntza tailer batean. 

Etorkizuna edo fokua 2040. urtean jarrita, mintegiko parte hartzaileak komunitate-kapital bakoitzeko aktibo nagusiak identifikatzeko erronka zuten. Lan saioa hausnarketa tarte batekin hasi zen eta ondoren, partaideek  identifikatu zituzten eszenario horiek irudikatzera pasa ziren.

Irudikatze horren emaitzak hurrengo argazki bilduman daude ikusgai.

2018.02.23 e5 egitasmoaren 2. mintegia

Amestutako etorkizunaren iruditzake kolektibo horretan erakundeetako ordezkariak, euskalgintzako eragileak, irakasleak zein ikasleak parte hartu zuten.

Komunitate-kapital bakoitzeko eszenario konstelazio desberdinak eskaini zizkigun sorkuntza tailer honek (saioaren bideo laburrean jasotzen den bezala). Emaitza guztiak bildu eta Etorkizunerako irudikatutako Komunitatearen Kapitalen Eszenarioen Konstelazioa 2040ko jomugan irudikatutako aktibo nagusien mapa osatu genuen.

e5 proiektuaren 3. Mintegia (2018.06.08)

Zer egin dezakegu 2040. urterako irudikatutako kapitalen (aktiboen) konstelazioa eskuratzeko/eraikitzeko?

Hirugarren mintegia (Diseinatu: modelatu) 2018ko ekainaren 8an egin zen Gasteizen.

Mintegiaren helburua, euskaraz garatu nahi duen komunitateak 2040. urterako irudikatutako Etorkizuneko Eszenarioen Konstelaziora heltzeko, Arkitektura Estrategikoa diseinatzen hastea izan zen.

Arkitektura Estrategikorako ekinbide gakoak identifikatzen eta proposatzen aritu ziren mintegian bildutako partaideak. Horretarako, prozesuak emandako emaitzak Euskaraz garatu nahi duen Komunitatearen Egungo Kapitalen Mapa (2017.06.02 lehen mintegiko eta delphiaren emaitzak) eta Komunitatearen etorkizuneko Kapitalen Eszenarioen Konstelazioa (2018.06.08ko mintegia) lagun, hurrengo galderak erantzun behar izan zituzten: 

  1. 2040 urterako irudikatutako kapitalen (aktiboen) konstelazioa eraikitzeko, zein ekinbide (ekintza) gako definitu ditzakegu?
  2. Ze inpaktu potentziala eduki dezake ekintza horrek?
  3. Ze gaitasunak landu behar ditugu ekintza hori garatzeko? Horretarako zer?
  4. Ze palankak -beste aktiboetan egin beharreko inbertsioak- landu behar ditugu beste aktiboetan ekintza hori garatzeko?

Emaitzak 2040 urterako irudikatutako Kapitalen (Aktiboen) Konstelazioak Eraikitzeko Ekinbide Gakoen Mapa-n jasotzen dira.

Mintegi horrek bigarren helburu bat ere bazuen, 2018ko urriak 19an izan den Kongresu saioa gorpuzteko proposamenak jasotzea; hauek, diseinu tailer honetan identifikatutako ekinbide gaokekin lotura eduki behar zituzten. Horretarako partaideei kongresu saiorako hizlariak proposatzea eta e5 Adierazpenean jaso beharko genituzkeen ekinbideak identifikatzea eskatu zitzaien.

e5 egitasmoaren 3. mintegia

e5 proiektuaren 4. Mintegia (2018.10.19)

Azkenik, Eusko Ikaskuntzaren XVIII. Kongresuaren ekitaldiaren baitan, arloaren Kongresu-ekitaldia burutu zen (Eraiki: hedatu). Bertan, prozesuan zehar egindako hausnarketa eta analisien emaitzak azaldu ziren, arkitektura estrategikorako ekarpenen komunikazioak eta aurkezpenak egin eta geroko eraikuntzarako ondorioak eta proposamenak jaso ziren.

Mikel Irizar Intxaustiren (Euskalgintzaren testuingurua: irakurketa soziopolitikoa) eta J. Inazio Marko Juanikorena (e5 egitasmoaren azalpena: irakurketa teoriko-metodologikoa) kokatze hitzaldien ondoren, euskaraz bizi nahi duen komunitateak dituen edo izan behar lituzkeen aktiboei buruzko ekimen eta proposamenak aurkeztu zituzten espezialistek sei eremutan banatuta: giza kapitala eta kultur kapitala; kapital politikoa eta kapital ekonomikoa; eta azpiegitura kapitala eta gizarte kapitala.

Arratsaldeko saioan, University of Massachusetts-eko (Amherst) Antropologia irakasle den Jacqueline Urlak Hizlariarengan ardaztutako hizkuntza-plangintza helburu hitzaldia eskaini zuen.

Azkenik, euskal kultur munduko ehun pertsonatik gora e5 Kongresuko Adierazpena sinatu zuten. Euskaraz bizi, garatu eta munduan euskaraz egon nahi duen komunitatearentzako etorkizunerako gutxieneko oinarriak jasotzen ditu adierazpenak.

2018ko urriaren 19an Gasteizko Kongresuan aurkeztutako Adierazpen horretan ekarpenak egiteko aukera izan zuten parte hartzaileek eta webgune honetan duzun e5 Kongresuko Adierazpenak ekarpen horiek jasotzen ditu.

Adierazpen hau eta Kongresu saio honetan aurkeztutako hitzaldi eta ekimen proposamenak Eusko Ikaskuntzaren XVIII. Kongresuko “Euskal Herriko lurralde(ar)en liburu zuria”n txertatuko dira.

Informazio gehiago Kongresuaren atalean

Dokumentazioa

         
             
         
             
    e5 Kongresuaren Adierazpena        

Proiektua nori dago zuzendua?

  • Euskalgintzari, eragileei
  • Erakunde publikoei, herri aginteei
  • Gizarte mugimenduari
  • Interesa duen edonori, oro har.

 

laguntzailea